تیم ملی ایران در حالی از دور رقابتهای جام جهانی کنار رفت که تا آستانه صعود به مرحله بعدی قرار داشت. جایی که پس از تساوی مقابل مصر در جدول تیمهای سوم قرار گرفت و تا آخرین لحظات مرحله گروهی هم به صعود امیدوار بود اما به طرزی شگفت‌انگیز، جدول به شکلی رقم خورد که ایران در رتبه نهم، پشت سر هشت تیم صعودکننده جای گرفت. 

این حذف، بازتاب و واکنش‌های پرشماری را در فضای مجازی داشته و تقریبا همه دوستداران فوتبال، نظر خود را در این مورد ابراز کردند و به آن واکنش نشان دادند. از واکنش‌های کنایه‌آمیز تا اظهارات فنی و نقدهای مستقیم به کادرفنی، بازیکنان و البته بررسی شرایطی که در نهایت منجر به حذف تیم ملی ایران از جام جهانی شد.

با این وجود شاید نقاط اشتراکی را بین این نظرات عمومی پیدا کرد، جایی که نهاد ملی فوتبال ایران پذیرای انتقاداتی بود که حداقل در 10 مورد مشترک بودند و البته می‌توان آنها را به عنوان واقعیت‌های قابل قبول در این فضای فوتبال ایران تحلیل کرد، از نکات فنی تا حواشی و مواردی که در نهایت منجر به حذف ایران شد.

این 10 مورد را بدون ترتیب‌بندی در ادامه بخوانید:

1- نیوزیلند: خداداد عزیزی و تعداد زیادی از پیشکسوتان فوتبال ایران پس از تساوی انتقاد برانگیز مقابل نیوزیلند در روز اول مسابقات، تأکید داشتتد که از دست دادن دو امتیاز در این بازی، صعود تیم ملی به دور بعد را با خطر مواجه خواهد کرد و این مسئله دقیقا اتفاق افتاد. جالب اینکه کادرفنی با پیش‌بینی این موضوع، پیروزی مقابل نیوزیلند را به عنوان تنها هدف اصلی خود در حضور در این جام جهانی قرار داده بود اما بازی شلخته و دور از انتظار ایران مقابل قهرمان اقیانوسیه، ضربه بزرگی به تیم ملی در این مسابقات زد. پیروزی مقابل نیوزیلند حتی این ارزش را داشت که ایران در یکی از دو بازی مقابل مصر یا بلژیک شکست بخورد.

2- غیبت سردار آزمون: مهاجم پیشین تیم ملی ایران بعد از دو جام جهانی در این دوره حضور نداشت و آزمون که در ابتدا از حضور در سفارت امریکا و ثبت نام خودداری کرده بود، از زمانی رسما از جمع ملی‌پوش کنار رفت که کادرفنی از ثبت نام مجدد او در لیست ۵۲ نفره تیم ملی خودداری کرد تا تلاش‌های بعدی برای حضور او در لیست و اردوی ترکیه به جایی نرسد. غیبت ازمون در این جام جهانی اثر منفی خود را در تیم ملی گذاشت. بهترین گلزن ایران در سال‌های اخیر قطعا میتوانست در دقایق کلیدی این جام به ایران کمک کند تا با کسب یک برد از این سه بازی صعود کند.

3- دنیس اکرت: بسیاری از طرفداران تیم ملی انتظار داشتند که دنیس اکرت ستاره تیم ملی در جام جهانی باشد. دنیس تقریبا تنها بازیکن بین‌المللی تیم ملی بود و قرار بود که نقش رضا قوچان‌نژاد و اشکان دژاگه و... را در تیم ایفا کند اما حتی یک دقیقه هم در ترکیب قرار نگرفت. صحبتهای زیادی در مورد ناآمادگی، مصدومیت و حتی کیفیت پایین این بازیکن وجود داشت که این سوال را به وجود خواهد آورد که اساسا چرا یک سهمیه به بازیکنی رسید که نه سرمایه فوتبال ایران بوده که از صرف حضورش در جام جهانی تجربه‌ای به دست بیاورد و نه بازیکنی بود که ستاره تیم ملی در یک تورنمنت باشد. جالب اینکه اکرت باتوجه به عدم بازی برای تیم ملی، حالا میتواند حتی برای یک تیم ملی دیگر هم بازی کند.

4- کادرفنی، قلعه‌نویی: چهره امیر قلعه‌نویی پس از سوت پایان بازی مصر و کلمات او و گلایه از سرنوشت، تا حدی شعله انتقادات را نسبت به او کاهش داد با این حال یک روز بعد وقتی حذف ناسزاوارانه ایران از جام جهانی قطعی شد، دوباره موجی از حملات به قلعه‌نویی و تصمیماتش شد. در حالی که ایران میتوانست تنها با یک گل زده بیشتر، امروز در مسیر کانادا برای مسابقه ایران سوییس باشد. با این حال بخشی از انتقاداتی که متوجه کادرفنی است، فنی و دقیق بوده. به خصوص در بخش تعویض‌ها که میتوانست بهتر باشد.

5- دو دستگی در فضای هواداری: شاید بیشتر از دو دسته، اما به هر حال این موضوعی است که در فضای تیم ملی تاثیر قابل توجهی گذاشت. البته کادرفنی تیم ملی بازیکنان جوان نظیر کسری طاهری را با این فرضیه که در طول رقابتها قرار است اتفاقات زیادی رخ دهد، خط زد اما حداقل در استادیوم محل بازی، موارد چندانی وجود نداشت. با این حال در فضای فوتبال ایران و حتی میان دوستداران تیم ملی، دودستگی و انشقاق به حدی عمیق و گسترده بود که یک موقعیت جدید را برای تیم ملی به وجود آورد که در نتایج هم تاثیر داشت.

6- میزبانی آمریکا: این هم از بدشانسی ایران بود که در جام جهانی 2026 مجبور باشد با پروتکل ها و بدنیتی های کشور میزبان دست و پنجه نرم کند. ایران تنها تیم ادوار جام جهانی است که بازیکنانش توسط رئیس جمهوری یک کشور میزبان مورد تهدید قرار گرفتند که حق سفر به اینجا را ندارید. در ضمن مسئله تنش های سیاسی و عدم قطعیت حضور در جام جهانی و حواشی بسیار در بحث ویزا، سفرهای غیر ضروری، انتقال کمپ ایران از آریزونا به تیخوانا و اجبار ترک شهر میزبان در اسرع وقت، همه اینها نکاتی است که در تاریخ جام جهانی در وجدان عمومی طرفداران فوتبال به خاطر سپرده خواهد شد. باید یک بار از خودمان سوال کنیم که آمریکا چگونه میتوانست بیش از این، در میزبانی خود از ایران کارشکنی کند.

7- برنامه بازی‌ها: صحبت درباره آخرین مسابقه سرنوشت‌‌ساز برای ایران در جام جهانی بسیار است و بی‌گمان، بی‌تفاوتی دو تیم و رضایت کامل برای کسب نتیجه مساوی تاثیر زیادی در رقم خوردن نتیجه نهایی (۳-۳) بین اتریش و الجزایر داشته است و ده‌ها نفر از تحلیلگران برجسته فوتبال جهان در رسانه‌های مختلف، آن را تایید کرده‌اند. اما فقط یک لحظه تصور کنید که بر طبق قرعه، ایران در آخرین روز مسابقات به میدان می‌رفت و الجزایر و اتریش در روز پیش‌تر و در حالت عدم قطعیت مسابقه خود را انجام می‌دادند. این امتیازی تصادفی بود که از ایران دریغ شد و شاید می‌توانست به صورت کلی سرنوشت ما را عوض کند. فکر کنید که ایران از ابتدا می‌دانست که نه با نتیجه تساوی، که تنها با پیروزی می‌تواند در دیدار مقابل مصر به میدان برود. البته شاید هم قبل از اینکه کار به ایران و مصر بیفتد، بازی جدی‌تر الجزایر و اتریش، ایران و مصر را در شرایط بازی بی‌تفاوت و گرفتن یک امتیاز و تساوی می‌برد.

8- جنگ: اگرچه جام جهانی حدود دو ماه پس از پایان جنگ برگزار شد اما آثار آن بر روند آماده‌سازی تیم ملی کاملا مشهود بود. جنگ فقط برنامه‌های فدراسیون را بر هم نزد بلکه فضای روانی و اجتماعی کشور را نیز تحت تاثیر قرار داد؛ شرایطی که طبیعتا از تیم ملی هم جدا نبود. نخستین نشانه این وضعیت در اردوی فروردین دیده شد؛ جایی که کاروان تیم ملی برای اولین بار به دلیل محدودیت‌های پروازی، مسیر زمینی تا ترکیه را طی کرد. در ادامه نیز برنامه بازی‌های تدارکاتی آسیب جدی دید. در حالی که مذاکراتی برای برگزاری دیدارهای دوستانه با تیم‌های بزرگی مانند پرتغال و اسپانیا انجام شده بود، این مسابقات به دلیل تبعات جنگ و نگرانی طرف‌های مقابل از سفر و مسائل لجستیکی نهایی نشد. از سوی دیگر، بازیکنان و اعضای کادر فنی نیز مانند میلیون‌ها ایرانی تحت تاثیر فضای ملتهب پس از جنگ قرار داشتند؛ شرایطی که تمرکز، آرامش ذهنی و کیفیت آماده‌سازی را کاهش داد و تیم ملی را بدون محک‌های لازم و با آمادگی کمتر راهی مهم‌ترین تورنمنت فوتبال جهان کرد.

9- داوری: مسئله داوری هم شاید در این رقابتها تاثیر داشته باشد. اینکه اگر آفساید ونگر اعمال می‌شد، شاید ایران میتوانست با به ثمر رساندن یکی از سه گل آفساید به پیروزی برساند. هرچند که در نهایت باتوجه به دقت بالای داوری در این رقابتها، نمیتوان هیچ ایرادی به عملکرد داوران گرفت.

10- مهدی طارمی: تیم ملی ایران در همه محافل بین‌المللی با نام مهدی طارمی شناخته می‌شد و همه به ساقهای او چشم دوخته بودند. در اسکواد تیم ملی هم او به عنوان کاپیتان و مهمترین لژیونر تیم ملی، توجهات و البته امید زیادی را به خود برانگیخته بود. با این حال طارمی که در جام جهانی قبلی دو گل به ثمر رسانده بود، در این دوره نتوانست هیچ گلی بزند. البته در مورد از دست دادن پنالتی هم ایراد زیادی به او گرفته شده اما این در نهایت یک لحظه است و مقصود اصلی، عملکرد کامل او در این تورنمنت است که نتوانست نقش «فوق ستاره» را ایفا کند. وقتی دیشب در برنامه برجام مهدی طارمی به عنوان یکی از عوامل ناکامی تیم ملی مطرح شد خداداد عزیزی سابق فوتبال ایران این موضوع را کاملا اشتباه دانست.